یکی از اصلی ترین بخش های خودرو ها سیستم تعلیق است. این سیستم که وظیفه راحت تر کردن کنترل خودرو و دفع ارتعاشات و نوسانات را دارد از اجزایی همانند سیبک، فنرها، کمک فنر ها و … تشکیل شده است. وظیفه اصلی سیستم تعلیق در واقع اتصال بدنه و چرخ ها به یکدیگر و مدیریت ارتباط بین جاده و خودرو است. سیستم تعلیق خودرو در وظایف دیگری مانند هدایت خودرو، شتاب گرفتن آن و همچنین ترمز و توقف خودرو نیز نقش مهمی را ایفا می کند. یکی از اجزای بسیار مهم سیستم تعلیق، کمک فنر است.
کمک فنر یا جاذب ضربه (Shock Absorber) یک قطعه مکانیکی است که در نزدیکی چرخ های خودرو نصب می شود و وظیفه دارد که نوسانات ایجاد شده در فنر خودرو را کنترل و در نهایت از بین ببرد. در ادامه ی این نوشتار از مجله یدک مال به معرفی و بررسی کامل این قطعه می پردازیم؛ با ما همراه باشید.
کمک فنر چیست؟
همانطور که گفته شد کمک فنر یا جاذب ضربه (Shock Absorber) یک قطعه مکانیکی است که در نزدیکی چرخ های خودرو نصب می شود و وظیفه دارد که نوسانات ایجاد شده در فنر خودرو را کنترل و در نهایت خنثی و نابود کند. میزان حرکت فنر و ارتعاشات وارده به این قطعه را می توان عامل اصلی افزایش یا کاهش عمر کمک دانست. همچنین این قطعه از یک طرف به شاسی متصل است و از طرف دیگر به سیستم تعلیق خودرو وصل شده است.

در واقع زمانی که نیرویی به فنر وارد می شود؛ فنر فشرده شده و مقداری انرژی در آن ذخیره می شود که پس از رها شدن این انرژی آزاد می شود در این حالت کمک فنر با تبدیل انرژی جنبشی ناشی از ضربه یا ارتعاش به یکی از اشکال دیگر انرژی که معمولا به صورت حرارت است وظیفه خنثی کردن ارتعاشات را انجام می دهد. در صورت عدم وجود کمک در خودرو و از بین نرفتن نوسان فنر چرخ خودرو از سطح جاده جدا می شد و کنترل خودرو از اختیار راننده خارج می شد؛ همچنین نرمی و راحتی سواری نیز کاهش می یافت.
کمک فنر چگونه کار می کند؟
در سیستم تعلیق خودرو است و وظیفه اصلی کمک فنر تخمین ضربات و لرزههای ناشی از حرکت خودرو را تسکین داده و به کنترل حرکتی خودرو کمک میکند.
کمک فنر به صورت معمول در تعلیق هر چهار چرخ خودرو نصب میشود و وظیفه اصلی آن ایجاد یک سطح پایداری و کنترل بیشتر در حین رانندگی است. اینجا چگونگی کارکرد کمک فنر توضیح داده شده است:
جذب ضربات و لرزهها: هنگامی که خودرو شما بر روی یک سطح نامسطح حرکت میکند، مانند عبور از یک تراکتوری یا انجام ترمیمات جاده، شوکها و لرزهها به تعلیق خودرو انتقال مییابند. کمک فنر به عنوان یک میانجی در این فرآیند عمل میکند و ضربات و لرزهها را جذب میکند.
تبدیل انرژی جنبشی به گرمایی: وقتی کمک فنر فشاری را که به وسیله ضربهها و لرزهها ایجاد میشود، جذب میکند، این انرژی به گرمایی تبدیل میشود. این انرژی گرمایی به دنبال رفتن از کمک فنر به سیستم اطراف منتقل میشود و به این ترتیب باعث از بین رفتن انرژی زیادی که در صورت عدم وجود کمک فنر به تعلیق خودرو وارد میشود میشود.
کنترل حرکت: کمک فنر به کنترل حرکت خودرو کمک میکند. بدین ترتیب، خودرو به راحتی نمیپرشد یا واکنش نشده و جلو و عقب میرود. این باعث افزایش استحکام و پایداری خودرو در رانندگی میشود.
تسکین نوسانات پیچشی: کمک فنر همچنین نوسانات پیچشی خودرو را تسکین میدهد. این نوسانات معمولاً به علت تغییر مسیر یا دوران در خط مستقیم در مسیر خودرو ایجاد میشوند.
برای توضیح نحوه عملکرد کمک فنر به زبان ساده باید گفت که این قطعه دارای پیستونی است که در انتهای آن سوراخ های ریزی قرار گرفته و یک پیستون که معمولاً یک میله فولادی است در درون آن قرار دارد. پیستون کمک، درون یک محفظه فلزی که معمولاً از روغن پر شده است قرار گرفته و در راستای محور در درون این سیال حرکت می کند. از آنجایی که روغن درون کمک تحت فشار است برای جلوگیری از خروج آن از درون محفظه، این محفظه را به صورت کامل آب بندی می کنند.

زمانی که فنر و به دنبال آن کمک فنر تحت فشار قرار می گیرند و فشرده می شود روغن یا سیال موجود در این قطعه از منافذ درشت تر خارج می شود و پس از اینکه فشار از روی کمک خارج شد این روغن از منافذ کوچکتر تعبیه شده در پیستون به محل اولیه خود بر می گردد. دلیل تفاوت اندازه منافذ نیز مدیریت ارتعاش حاصل از ضربه و میرا کردن آن و همچنین روان بودن حرکت این قطعه است. روغن موجود در کمک، همچنین وظیفه دارد که حرارت ایجاد شده بر اثر تبدیل انرژی جنبشی را جذب و به هوای آزاد منتقل کند.
اجزاء کمک فنر
کمک فنر در ظاهر استوانه ای عموما فلزی است که از قطعات مختلفی تشکیل شده است. این قطعه که در واقع پمپی سیال است دارای اجزایی درونی و بیرونی است. برای درک کامل و بهتر نحوه عملکرد این قطعه بهتر است که اجزای آن را کامل بشناسیم. این اجزا عبارتند از:
ضربه گیر: خاصیت ارتجاعی دارد و مانع انتقال ضربات به میل کمک می شود. گاهی هم خود در یک محفظه فلزی دیگر قرار می گیرد.
میل کمک: میلهای فولادی که در وسط محفظه سیال قرار میگیرد و از پیستون عبور می کند. این میله که میل پیستون کمک فنر نیز نامیده میشود در بالا به توپی وصل است.
پایه کمک: قسمت پایین محفظه سیال تعبیه شده و هنگام جمع شدن کمک فنر مانع از برخورد میل کمک به کف محفظه میشود.
سوپاپ: سوراخهای کف پیستون هستند که سیال از این سوراخها بین محفظه بالایی و پایینی سیال تردد دارد.
توپی سر کمک: بخشی بیرون از بدنه و حفاظ ضربهگیر است و در بالای کمکفنر بوده که برای اتصال آن به شاسی به کار میرود.
پیستون: محفظه سیال به دو قسمت پایینی و بالایی تقسیم میشود. پیستون بین این دو قسمت قرار میگیرد.
محفظه سیال: محفظهای که سیال کمکفنر را در خود جای میدهد. قسمت پایینی آن درون قسمت بالایی حرکت میکند و بالا و پایین میرود.
ماده سیال: این ماده به دو صورت گاز و یا مایع استفاده میشود.
بخش بیرونی و ظاهری کمک فنر ممکن است اشکال متفاوتی داشته باشند اما اجزای داخلی عموما به همین شکل هستند.
انواع کمک فنر
امروزه خودروساز های مختلف از کمک فنرهای مختلفی در سیستم تعلیق خودروهای خود استفاده می کنند. از پر استفاده ترین انواع کمک می توان به کمک فنر هیدرولیکی یا همان روغنی، گازی یا بادی، تلسکوپی، هیدرواستاتیکی و اهرمی اشاره کرد.
انواع کمک فنرها بسته به نوع و سبک تعلیق خودرو متفاوت هستند. در زیر، برخی از انواع کمک فنرها را معرفی میکنم:
کمک فنرهای تعلیق مکفرسون (MacPherson Strut Shocks):
- این نوع کمک فنرها به عنوان یکی از انواع رایج کمک فنرها در تعلیقهای جلو خودروها استفاده میشوند.
- آنها دارای یک شوک آب و روغن هستند که برای تسکین لرزهها و جذب ضربات استفاده میشود.
- این نوع کمک فنر با فنرهای تعلیق ترکیب میشوند و عملکرد آنها در کنترل جلو و عقب شدن خودرو بسیار مهم است.
کمک فنرهای تعلیق گازی (Gas Shocks):
- این نوع کمک فنرها دارای جیبهای گازی هستند که مخصوصاً برای کنترل بهتر تعلیق و تسکین لرزهها طراحی شدهاند.
- آنها میتوانند باعث بهبود کیفیت تجربه رانندگی شوند و در برخی از خودروها به کار میروند.
کمک فنرهای تعلیق هیدرولیک یا همان کمک فنر روغنی (Hydraulic Shocks):
- این نوع کمک فنرها دارای سیستم هیدرولیک برای تسکین لرزهها و جذب ضربات هستند.
- آنها به عنوان یکی از کمکهای فنری سنتی در بسیاری از خودروها استفاده میشوند و عملکرد خوبی دارند.
کمک فنرهای تعلیق هوا یا کمک فنر های گازی (Air Shocks):
- این نوع کمک فنرها دارای یک سیستم هوا هستند که از طریق یک کمپرسور هوا کنترل میشود.
- آنها به صورت دقیقتر کنترل ارتفاع خودرو را فراهم میکنند و برای خودروهایی با نیاز به تنظیم ارتفاع خودرو بسیار مناسب هستند.
کمک فنرهای تعلیق انعطافپذیر (Coilover Shocks):
- این نوع کمک فنرها دارای یک فنر و شوکهای انعطافپذیر هستند.
- آنها برای تنظیم دقیق تعلیق و کنترل بالایی در تجربه رانندگی به کار میروند.
هر نوع کمک فنری دارای ویژگیها و مزایای خود است و بسته به نوع و برند خودرو، انتخاب میشود. تعویض منظم کمک فنرها و حفظ سیستم تعلیق خودرو بسیار مهم است تا عملکرد و ایمنی خودرو در حالت بهینه باقی بماند

کمک فنر گازی - روغنی و کارکرد آن
کمک فنرهای گازی و روغنی (Gas and Oil Shock Absorbers)، نوعی از کمک فنرها هستند که در سیستم تعلیق خودرو استفاده میشوند. این نوع کمک فنرها دارای دو مؤلفه اصلی هستند:
یک جیب گازی و یک سیال روغنی (معمولاً روغن مخصوصی به نام ایزوسین) که در داخل آنها وجود دارد.
عملکرد کمک فنرهای گازی و روغنی به این صورت است:
جذب ضربات و لرزهها: هنگامی که خودرو روی یک سطح ناصاف حرکت میکند و با ضربات و لرزهها روبرو میشود، کمک فنرهای گازی و روغنی وظیفه جذب و تسکین این ضربات و لرزهها را دارند. در واقعیت، وقتی فشار به آنها وارد میشود (به عنوان مثال، هنگامی که یک چرخ از یک مانع عبور میکند)، جیب گازی تغییر حجم میدهد و انرژی ضربهای را به شکل گرمایی در روغن تبدیل میکند.
تنظیم کنترل تعلیق: کمک فنرهای گازی و روغنی به تنظیم کنترل تعلیق خودرو کمک میکنند. این تنظیمات به راحتی تغییر پذیر هستند و به رانندگی ایمن و راحت کمک میکنند.
اگر نیاز به تنظیم تعلیق داشته باشید (به عنوان مثال، برای رانندگی در مسیرهای خاکی یا بیرون از جاده)، میتوانید تنظیمات کمک فنرها را تغییر دهید.
افزایش کیفیت تجربه رانندگی: کمک فنرهای گازی و روغنی معمولاً به افزایش کیفیت تجربه رانندگی و راحتی در حین رانندگی کمک میکنند. آنها به کنترل بهتر تعلیق و جذب لرزهها و نوسانات بهبود میبخشند.
کمک فنرهای گازی و روغنی از نظر کارکردی برتری دارند و در بسیاری از خودروها به عنوان کمک فنرهای اصلی استفاده میشوند.
این نوع کمک فنرها معمولاً به عنوان یک انتخاب بهتر برای تعلیق خودروهایی با کارکرد روزانه و رانندگی عادی محسوب میشوند.
کمک فنر روغنی و تفاوت آن با کمک فنر گازی روغنی
کمک فنرهای روغنی و کمک فنرهای گازی هر دو نوع از کمک فنرها در سیستم تعلیق خودرو استفاده میشوند و وظیفه تسکین لرزهها و جذب ضربات را دارند. اما تفاوت اصلی بین آنها در نحوه عملکرد و جزئیات ساختاری آنها است:
کمک فنر روغنی (Oil Shock Absorbers):
در کمک فنر روغنی، برای جذب انرژی ضربات و لرزهها از روغن استفاده میشود.
این نوع کمک فنر دارای یک رزروار روغنی است که در داخل آن وجود دارد. وقتی فشار به کمک فنر وارد میشود (به عنوان مثال، هنگام عبور از یک سوراخ در جاده)، رزروار روغنی تغییر حجم میدهد و انرژی ضربهای را به شکل گرمایی در روغن تبدیل میکند.
کمک فنر روغنی معمولاً به صورت کارکرد منظم و ثابت عمل میکند و تنظیم ارتفاع یا سفر خودرو به وسیلهی آن به راحتی تغییر نمیکند.
کمک فنر روغنی گازی (Gas Shock Absorbers):
در کمک فنر روغنی گازی، علاوه بر روغن، یک جیب گازی نیز وجود دارد که برای جذب انرژی ضربهها و لرزهها استفاده میشود.
این نوع کمک فنر دارای یک فشار گازی است که در داخل جیب گازی وجود دارد. وقتی فشار به کمک فنر وارد میشود، جیب گازی تغییر حجم میدهد و انرژی ضربهای را جذب میکند و بخشی از انرژی آن به شکل گرمایی در روغن تبدیل میشود.
کمک فنر روغنی گازی معمولاً به صورت کارکردی قابل تنظیم است. این به این معناست که میتوانید تنظیمات آن را تغییر داده و سفر و ارتفاع خودرو را تنظیم کنید. این ویژگی به خصوص در رانندگیهای خاص مانند رانندگی در مسیرهای خاکی یا بیرون از جاده مفید است.
بنابراین، تفاوت اصلی بین کمک فنر روغنی و کمک فنر روغنی گازی در وجود یک جیب گازی در کمک فنر روغنی گازی است که به تسکین لرزهها و جذب ضربات بهتر کمک میکند و امکان تنظیم ارتفاع و سفر خودرو را فراهم میکند. همچنین، کمک فنر روغنی گازی معمولاً در رانندگیهای با نیاز به کنترل دقیق تعلیق و رانندگی خاص مورد استفاده قرار میگیرد.
نشانه های خرابی کمک فنر چیست؟
وجود نقص و ضعف در کمک فنر می تواند آثار زیانباری برای خودرو داشته باشد. عدم پایداری خودرو در جاده، کنترل سخت خودرو برای راننده و کاهش کیفیت سواری خودرو از مهمترین اثرات عدم عملکرد درست کمک ها بر خودرو است. به صورت کلی کمک فنر خودرو ارتباط تنگاتنگی با ایمنی خودرو دارد و در صورت وجود هر گونه مشکل یا ایرادی اکیدا توصیه می شود که هر چه سریعتر به رفع آن اقدام شود.

از نقص ها و ایراد های متداول و نشانه های وجود مشکل در این قطعه خودرو می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- ایراد ظاهری: اولین مشکلی که به راحتی قابل تشخیص است هرگونه آسیب به کمک فنر یا تغییر شکل آن است که می تواند بر اثر تصادف یا ضربه ایجاد شده باشد. همچنین در صورتی که محل استقرار کمک، دچار افتادگی شده باشد نشان دهنده وجود ایراد در این قطعه است که باید در اولین فرصت نسبت به حل مشکل اقدام کرد.
- روغن زدن یا نشتی روغن: با وجود اینکه محفظه حاوی سیال در کمک ها آب بندی شده است اما ممکن است به هر دلیلی این آب بندی دچار مشکل شود و سیال درون محفظه از آن خارج شود. به این ترتیب در صورت وجود روغن بر روی این قطعه یا نشتی روغن در اطراف آن باید به تعویض کمک، اقدام کرد.
- بالا و پایین شدن بیش از حد فنر ها: در صورتی که خودرو در مسیرهای ناهموار بیش از حد بالا و پایین شود و حالت فنری داشته باشد مشخص است که ایرادی در کمک فنر خودرو وجود دارد که باید هر چه سریعتر این قطعه را تعویض کرد.
- شیرجه خودرو هنگام ترمز: شیرجه رفتن خودرو در ترمزهای شدید نیز یکی از نشانه های دیگر وجود نقص عملکردی در کمک فنر است.
- سخت بودن کنترل خودرو در پیچ ها: در صورتی که در پیچ ها خودرو بیش از حد بپیچد و کنترل آن برای راننده دشوار باشد نیز باید وضعیت کمک فنر مورد بررسی قرار گیرد.
- صدای زیاد: وجود سر و صدا در زمان عبور از مسیرهای ناهموار، از روی سرعت گیر، هنگام شتاب گرفتن یا ترمزهای شدید نیز می تواند نشان دهنده وجود نقصی در کمک فنر خودرو باشد.
- کشیده شدن خودرو به یک سمت: در صورتی که خودرو هنگام حرکت به یک سمت کشیده می شود نشان دهنده وجود ایرادی در سیستم تعلیق یا یکی از اجزای آن از جمله کمک فنر است.
- لاستیک سابی: لاستیک سابی یا از بین رفتن قسمتی از آج تایر نیز یکی دیگر از نشانه هایی است که در صورت مشاهده آن سیستم تعلیق خودرو یا اجزای آن مانند کمک فنر باید توسط متخصصین مورد بررسی قرار بگیرد.
- بالا و پایین شدن چرخ ها روی جاده: در صورتی که چرخیهای خودرو به اصطلاح روی سطح جاده برقصند و یا بالا و پایین روند ممکن است دلیل این اتفاق فرسودگی فنر ها و کمک ها باشد که باید در سریعترین زمان برای حل این مشکل اقدام کرد.
منبع: مجله رنو ایران
روغن کمک فنر ماشین یا همان روغن کمک فنر تعلیق، نوعی از روغن خاص است که در کمک فنرها یا کمک فنرهای تعلیق خودروها استفاده میشود.
این روغن به منظور تسکین لرزهها و جذب ضربات در سیستم تعلیق خودرو مورد استفاده قرار میگیرد و وظیفه اصلی آن تبدیل انرژی ضربهها به شکل گرمایی و جذب انرژی لرزههاست.
خصوصیات روغن کمک فنر ماشین شامل موارد زیر میشوند:
ویسکوزیته (چگالی) مناسب: روغن کمک فنر باید دارای ویسکوزیتهای مناسب باشد تا بتواند برای جذب ضربات و تسکین لرزهها کارآمد باشد.
مقاومت به دما: این روغن باید مقاومت به تغییرات دمایی داشته باشد. در طول رانندگی، دمای کمک فنرها ممکن است تغییر کند، بنابراین روغن باید در تمام شرایط دمایی عملکرد خوبی داشته باشد.
مقاومت به اکسیداسیون (اکسیده شدن): این روغن باید مقاومت به اکسیده شدن داشته باشد تا در طول زمان به عنوان مایع تسکینی کارآمد باقی بماند.
توافق پذیری با جیب گازی (در کمک فنرهای روغنی گازی): اگر کمک فنرها از نوع روغنی گازی باشند، روغن باید با گاز داخل جیب گازی تعامل خوبی داشته باشد.
نرم کردن کمک فنر ماشین یا تعدیل تنظیم آن میتواند به بهبود کیفیت تجربه رانندگی و ارتفاع خودرو کمک کند. برای این کار، میتوانید از روشهای زیر استفاده کنید:
استفاده از ابزارهای تعدیل کمک فنر: برخی از خودروها دارای ابزارهای تعدیل کمک فنر هستند که به شما امکان تنظیم ارتفاع خودرو را میدهند. این ابزارها معمولاً در کیت ابزار خودرو یا در جعبه ابزاری که به عنوان تجهیزات تعدیل ارتفاع اضافی عرضه میشود، قرار دارند.
استفاده از پمپ گازی (برای کمک فنرهای گازی): اگر خودرو شما کمک فنرهای هوا دارد، میتوانید از پمپ هوا برای تنظیم فشار هوا در کمک فنرها استفاده کنید. با افزایش یا کاهش فشار هوا، میتوانید ارتفاع خودرو را تنظیم کنید. برای انجام این کار، باید به دستورالعمل تولید کننده خودرو و کمک فنرها پایبند باشید.
تنظیم توسط تکنسین ماهر: در برخی موارد، بهتر است کمک فنرها توسط یک تکنسین متخصص تنظیم شوند، به ویژه اگر شما دقیقاً نمیدانید چگونه این کار را انجام دهید یا خودرو دارای تنظیمات پیچیدهتری است.
توجه به توزیع وزن: توزیع وزن در خودرو نیز میتواند تأثیر زیادی در ارتفاع کلی خودرو داشته باشد. اگر میخواهید ارتفاع را تنظیم کنید، مطمئن شوید که بار خودرو به صورت یکنواخت توزیع شده است.
استفاده از کتابچه راهنمای کاربری: همیشه به کتابچه راهنمای کاربری خودرو و تجهیزات تعلیق مراجعه کنید. این کتابچهها شامل راهنماییها و توصیههای تنظیم کمک فنرها بر اساس مدل و سال ساخت خودرو هستند.
توجه داشته باشید که تغییرات در تنظیم کمک فنرها ممکن است تأثیر زیادی در رفتار و کارکرد خودرو داشته باشد، بنابراین مراقب باشید و از راهنماییهای تولید کننده پیروی کنید تا از ایمنی و عملکرد بهینه خودرو اطمینان حاصل کنید.
اگر روغن کمک فنر (روغن تعلیق) خودرو خالی شده یا به حد کمیت حداقل نیازی برای عملکرد صحیح کمک فنرها نرسیده باشد،باید بلافاصله اقدام به تعویض و تکمیل آن کنید.
عدم وجود یا کمبود روغن میتواند منجر به عدم عملکرد نا صحیح کمک فنرها و در نتیجه، کاهش کیفیت تجربه رانندگی و ایمنی خودرو شود.
برای تکمیل روغن کمک فنر، مراحل زیر را دنبال کنید:
مشخص کنید کجا روغن تعلیق را تعبیه کنید: ابتدا باید مشخص کنید کجا در کمک فنرها یا سیستم تعلیق خودرو، سریعترین دسترسی به رزروار روغنی وجود دارد. این معمولاً با استفاده از یک فتحه یا پیچ تنظیم ارتفاع انجام میشود.
جایگزاری میله گرفتگی (در صورت وجود): اگر در فتحه روغن یا پیچ تنظیم ارتفاع گرفته شده است، باید از یک میله گرفتگی استفاده کنید تا پیچ را باز کنید.
تکمیل روغن: با استفاده از یک قیچیان مناسب یا ابزار تعبیه روغن، روغن را به کمک فنر تعبیه کنید. به دقت تا زمانی که روغن به حد مورد نیاز برسد و از فتحه یا پیچ تنظیم ارتفاع بیرون نیافتد، تعبیه کنید.
بستن پیچ تنظیم ارتفاع: پس از تعبیه روغن به کمک فنر، فتحه را با دقت ببندید یا پیچ تنظیم ارتفاع را با میله گرفتگی بسته کنید.
بررسی تنظیمات و تعادل: پس از تکمیل روغن، به کمک فنرها و تنظیم ارتفاع خودرو دقت کنید تا مطمئن شوید که تعادل صحیحی حفظ شده است و هیچ عیب و اشکالی وجود ندارد.
در هنگام تعبیه روغن به کمک فنرها، دقت کنید که از روغن مناسب و با مشخصات مورد نیاز توسط تولید کننده خودرو استفاده کنید. همچنین، به دقت انجام دهید تا روغن به صورت موزون و بدون افزودن اضافهترین فشاری تعبیه شود تا کمک فنرها در حالت عادی و بهینه کار کنند. در صورت داشتن شک و تردیدهایی در مورد انجام این کار، به یک تکنسین متخصص مراجعه کنید.
با درود، احترام و با نهایت تشکر از مقالههای آموزشی کامل و جامعتان که برای بالا رفتن فهم علمی جامعه به رشته تحریر در میآورید.